İnsan
Homo sapiens’in ortak adı, Homo cinsinin en yüksek bilişsel fonksiyona sahip türü
İnsan (Homo sapiens lit. “bilen insan”); gelişmiş aletlerin, kültürün ve dilin gelişimini sağlamış büyük ve karmaşık beyinleri ile öne çıkarak yeryüzündeki en baskın tür hâline gelmiş, bipedal bir primat ve günümüzde Homo cinsinin hayatta olan tek türü. İnsanlar son derece sosyal varlıklardır ve aileler ile akrabalık bağlarından devletlere kadar örnekleri sayılabilecek, işbirliği yapan ve rekabet eden çok sayıda gruptan oluşan toplumsal yapılarda yaşama eğilimindedirler. İnsanlar arasındaki sosyal etkileşim, çok çeşitli ve farklı farklı değerler, sosyal normlar ve ritüellerin türemesine sebep olmuştur; ve bunlar da insan toplumunu yapılandırmıştır. Merak ve insanın çevreyi anlama ve etkileme, fenomenleri açıklama ve değiştirme arzusu, insanlığın bilim, felsefe, mitoloji, din ve bilginin diğer alanlarında gelişmesini sağlamıştır.
Bazı bilim insanları Homo cinsinin tüm türlerini insan olarak tanımlasa da, genel kullanımda insan denilirken yalnızca Homo sapiens’ten bahsedilir. H. sapiens yaklaşık 300.000 yıl önce Homo heidelbergensis’ten evrilerek ortaya çıktı ve Afrika’dan dünyanın diğer kısımlarına göç etti, bu sırada yavaş yavaş gittiği yerlerdeki Arkaik sapiens popülasyonlarının yerini aldı. Tarihin büyük çoğunluğunda insanlar göçebe avcı-toplayıcılar olarak varlıklarını sürdürdüler. Yaklaşık 13.000 yıl önce Güneybatı Asya’da başlayan Neolitik Devrim ile tarım ve yerleşik insan yerleşimleri ilk kez ortaya çıktı. Nüfuslar büyüyüp yoğunlaştıkça, hem topluluklar içinde hem de arasında çeşitli yönetim biçimleri gelişti ve bir dizi uygarlık yükseldi ve yıkıldı. İnsanlar yayılmaya devam etti, ve Ağustos 2021 itibarıyla nüfusları 7.8 milyarı aştı.
Genler ve çevre; dış görünüş, fizyoloji, hastalıklara yakalanmaya yatkınlık, zihinsel yetenek ve beceriler, vücut ölçüleri ve yaşam süresini bireyden bireye farklı şekilde etkileyerek insanın biyolojik varyasyonlarının var olmasını sağlar. İnsanlar birçok özellikte (genetik yatkınlıklar ve fiziksel özellikler gibi) bireyden bireye farklılık gösterse de, iki farklı birey ortalama olarak %99’un üzerinde genetik benzerliğe sahiptir, ve genetik olarak en çeşitli popülasyonlar Afrika’da yer alır. En büyük genetik farklar eril ve dişi bireyler arasında mevcuttur. Ortalama olarak, erkeklerin bedensel gücü daha yüksektir ve kadınlar genellikle daha yüksek bir vücut yağ oranına sahiptir. Dişiler 50 yaş civarında menopoza girer ve kısırlaşırlar. Buna ek olarak, hemen hemen her popülasyonda dişilerin ortalama olarak daha uzun bir yaşam süresi vardır. Dişi ve eril bireylerin cinsiyet rollerinin doğası tarih boyunca değişiklik gösterdi, ve ağır basan cinsiyet normlarına karşı çıkan kültürler birçok toplumda yer edindi.
İnsanlar, hem bitkisel hem de hayvansal besinlerin içerisinde bulunduğu, çok çeşitli besinlerle beslenen hepçillerdir, ve H. erectus zamanlarından beri yemek hazırlamak ve pişirmek için ateşi ve diğer şekillerde ısıyı kullanmışlardır. Yiyecek tüketmeden sekiz haftaya kadar ve susuz bir şekilde üç veya dört güne kadar hayatta kalabilirler. İnsanlar genellikle gündüzcüldür ve günde ortalama yedi ila dokuz saat uyurlar. Doğum, komplikasyonların ve ölüm riskinin yüksekliği nedeniyle tehlikelidir. Çoğu zaman, ebeveynler doğumdan sonra aciz olan çocuklarına, belli bir olgunluğa ulaşmalarına kadar bakar.
İnsanların büyük ve oldukça gelişmiş bir prefrontal korteksi (beynin yüksek bilişsellikle ilişkili bölgesi) vardır. Zeki varlıklardır; epizodik belleğe, esnek mimiklere, öz farkındalığa ve zihin kuramına sahiplerdir. İnsan zihni; içgözlem yapma, şahsi düşünceler edinme, hayal etme, set, ve varoluş üzerine görüşler geliştirme yeteneğine sahiptir. Bu durum, bilginin gelecek nesillere aktarılması ve akıl yoluyla mümkün olan büyük teknolojik ilerlemeleri ve karmaşık araçların geliştirilmelerini sağlamıştır. Dil, sanat ve ticaret, insanı tanımlayan özelliklerdir. Uzun ticaret yolları, farklı coğrafyalardaki insanların birbirine bağlanmasını sağlayarak kültür patlamalarına ve kaynakların dünya çapında dağılmasına sebep açmıştır.