Homo sapiens’in ortak ad\u0131, Homo cinsinin en y\u00fcksek bili\u015fsel fonksiyona sahip t\u00fcr\u00fc<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsan\u00a0(Homo sapiens\u00a0lit.\u00a0“bilen insan”); geli\u015fmi\u015f\u00a0aletlerin,\u00a0k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00a0ve\u00a0dilin\u00a0geli\u015fimini sa\u011flam\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck ve karma\u015f\u0131k\u00a0beyinleri\u00a0ile \u00f6ne \u00e7\u0131karak yery\u00fcz\u00fcndeki en bask\u0131n t\u00fcr h\u00e2line gelmi\u015f,\u00a0bipedal\u00a0bir\u00a0primat\u00a0ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde\u00a0Homo\u00a0cinsinin hayatta olan tek\u00a0t\u00fcr\u00fc. \u0130nsanlar son derece sosyal varl\u0131klard\u0131r ve\u00a0aileler\u00a0ile\u00a0akrabal\u0131k\u00a0ba\u011flar\u0131ndan\u00a0devletlere\u00a0kadar \u00f6rnekleri say\u0131labilecek, i\u015fbirli\u011fi yapan ve rekabet eden \u00e7ok say\u0131da gruptan olu\u015fan\u00a0toplumsal yap\u0131larda\u00a0ya\u015fama e\u011filimindedirler. \u0130nsanlar aras\u0131ndaki\u00a0sosyal etkile\u015fim, \u00e7ok \u00e7e\u015fitli ve farkl\u0131 farkl\u0131 de\u011ferler,\u00a0sosyal normlar\u00a0ve\u00a0rit\u00fcellerin\u00a0t\u00fcremesine sebep olmu\u015ftur; ve bunlar da insan\u00a0toplumunu\u00a0yap\u0131land\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0Merak\u00a0ve insan\u0131n \u00e7evreyi anlama ve etkileme,\u00a0fenomenleri\u00a0a\u00e7\u0131klama ve de\u011fi\u015ftirme arzusu, insanl\u0131\u011f\u0131n\u00a0bilim,\u00a0felsefe,\u00a0mitoloji,\u00a0din\u00a0ve bilginin di\u011fer alanlar\u0131nda geli\u015fmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Baz\u0131 bilim insanlar\u0131 Homo cinsinin t\u00fcm t\u00fcrlerini insan olarak tan\u0131mlasa da, genel kullan\u0131mda insan denilirken yaln\u0131zca Homo sapiens’ten bahsedilir. H. sapiens yakla\u015f\u0131k 300.000 y\u0131l \u00f6nce Homo heidelbergensis’ten evrilerek ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve Afrika’dan d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer k\u0131s\u0131mlar\u0131na g\u00f6\u00e7 etti, bu s\u0131rada yava\u015f yava\u015f gitti\u011fi yerlerdeki Arkaik sapiens pop\u00fclasyonlar\u0131n\u0131n yerini ald\u0131. Tarihin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funda insanlar g\u00f6\u00e7ebe avc\u0131-toplay\u0131c\u0131lar olarak varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler. Yakla\u015f\u0131k 13.000 y\u0131l \u00f6nce G\u00fcneybat\u0131 Asya’da ba\u015flayan Neolitik Devrim ile tar\u0131m ve yerle\u015fik insan yerle\u015fimleri ilk kez ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. N\u00fcfuslar b\u00fcy\u00fcy\u00fcp yo\u011funla\u015ft\u0131k\u00e7a, hem topluluklar i\u00e7inde hem de aras\u0131nda \u00e7e\u015fitli y\u00f6netim bi\u00e7imleri geli\u015fti ve bir dizi uygarl\u0131k y\u00fckseldi ve y\u0131k\u0131ld\u0131. \u0130nsanlar yay\u0131lmaya devam etti, ve A\u011fustos 2021 itibar\u0131yla n\u00fcfuslar\u0131 7.8 milyar\u0131 a\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Genler ve \u00e7evre; d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f, fizyoloji, hastal\u0131klara yakalanmaya yatk\u0131nl\u0131k, zihinsel yetenek ve beceriler, v\u00fccut \u00f6l\u00e7\u00fcleri ve ya\u015fam s\u00fcresini bireyden bireye farkl\u0131 \u015fekilde etkileyerek insan\u0131n biyolojik varyasyonlar\u0131n\u0131n var olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u0130nsanlar bir\u00e7ok \u00f6zellikte (genetik yatk\u0131nl\u0131klar ve fiziksel \u00f6zellikler gibi) bireyden bireye farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterse de, iki farkl\u0131 birey ortalama olarak %99’un \u00fczerinde genetik benzerli\u011fe sahiptir, ve genetik olarak en \u00e7e\u015fitli pop\u00fclasyonlar Afrika’da yer al\u0131r. En b\u00fcy\u00fck genetik farklar eril ve di\u015fi bireyler aras\u0131nda mevcuttur. Ortalama olarak, erkeklerin bedensel g\u00fcc\u00fc daha y\u00fcksektir ve kad\u0131nlar genellikle daha y\u00fcksek bir v\u00fccut ya\u011f oran\u0131na sahiptir. Di\u015filer 50 ya\u015f civar\u0131nda menopoza girer ve k\u0131s\u0131rla\u015f\u0131rlar. Buna ek olarak, hemen hemen her pop\u00fclasyonda di\u015filerin ortalama olarak daha uzun bir ya\u015fam s\u00fcresi vard\u0131r. Di\u015fi ve eril bireylerin cinsiyet rollerinin do\u011fas\u0131 tarih boyunca de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterdi, ve a\u011f\u0131r basan cinsiyet normlar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan k\u00fclt\u00fcrler bir\u00e7ok toplumda yer edindi.<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsanlar, hem bitkisel hem de hayvansal besinlerin i\u00e7erisinde bulundu\u011fu, \u00e7ok \u00e7e\u015fitli besinlerle beslenen hep\u00e7illerdir, ve H. erectus zamanlar\u0131ndan beri yemek haz\u0131rlamak ve pi\u015firmek i\u00e7in ate\u015fi ve di\u011fer \u015fekillerde \u0131s\u0131y\u0131 kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Yiyecek t\u00fcketmeden sekiz haftaya kadar ve susuz bir \u015fekilde \u00fc\u00e7 veya d\u00f6rt g\u00fcne kadar hayatta kalabilirler. \u0130nsanlar genellikle g\u00fcnd\u00fczc\u00fcld\u00fcr ve g\u00fcnde ortalama yedi ila dokuz saat uyurlar. Do\u011fum, komplikasyonlar\u0131n ve \u00f6l\u00fcm riskinin y\u00fcksekli\u011fi nedeniyle tehlikelidir. \u00c7o\u011fu zaman, ebeveynler do\u011fumdan sonra aciz olan \u00e7ocuklar\u0131na, belli bir olgunlu\u011fa ula\u015fmalar\u0131na kadar bakar.<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck ve olduk\u00e7a geli\u015fmi\u015f bir\u00a0prefrontal korteksi\u00a0(beynin y\u00fcksek\u00a0bili\u015fsellikle\u00a0ili\u015fkili b\u00f6lgesi) vard\u0131r. Zeki varl\u0131klard\u0131r;\u00a0epizodik belle\u011fe, esnek\u00a0mimiklere,\u00a0\u00f6z fark\u0131ndal\u0131\u011fa\u00a0ve\u00a0zihin kuram\u0131na\u00a0sahiplerdir. \u0130nsan zihni;\u00a0i\u00e7g\u00f6zlem\u00a0yapma, \u015fahsi\u00a0d\u00fc\u015f\u00fcnceler\u00a0edinme,\u00a0hayal etme,\u00a0set, ve\u00a0varolu\u015f\u00a0\u00fczerine g\u00f6r\u00fc\u015fler geli\u015ftirme yetene\u011fine sahiptir. Bu durum, bilginin gelecek nesillere aktar\u0131lmas\u0131 ve ak\u0131l yoluyla m\u00fcmk\u00fcn olan b\u00fcy\u00fck teknolojik ilerlemeleri ve karma\u015f\u0131k ara\u00e7lar\u0131n geli\u015ftirilmelerini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Dil, sanat ve ticaret, insan\u0131 tan\u0131mlayan \u00f6zelliklerdir. Uzun ticaret yollar\u0131, farkl\u0131 co\u011frafyalardaki insanlar\u0131n birbirine ba\u011flanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak k\u00fclt\u00fcr patlamalar\u0131na ve kaynaklar\u0131n d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda da\u011f\u0131lmas\u0131na sebep a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n